باغباني علمي

مطالبی در مورد باغبانی و فضای سبز

تاريخچه كشت پسته
نویسنده : بهزاد ناقل - ساعت ٧:۱۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٢/۳/٩
 
قديمي ترين اثري كه از پسته در جهان به دست آمده، قطعه چوب نيم سوخته اي است مربوط به عصر حجر كه در حدود هزار سال پيش در اطراف شهرستان فسا(استان فارس) پيدا شده و هم اكنون در موزه پارس نگهداري مي شود.
هرودوت مورخ مشهـور يوناني نيز در نوشته هاي خود اشاراتي به كشــت پستــه ايران كرده اســــت. بنابراين درخت پسته در ايران سابقه تاريخي دارد و گمان مي رود كه اين محصول از چهار هزار سال پيش در ايران كشت مي شده است. ايرانيان از دورترين ايام تاريخ خواص خون ساز و حيات بخش و هوش افزاي محصول پسته را به فراست دريافته اند. في المثل به روايت منابع باستاني ضحاك مغلوب ايرانيان پارسهاي پيروزمنـد را «پستــه خوار» خطاب كرده است و پارتها مرداني وصف شده انـد كه از كودكـي پسته را به عنوان خوراكي نيـرو بخش، مقوي و كم حجـم همواره به همراه داشته اند به روايـت حكيم طوس فردوسي پادشاه ساساني در واپسين ايام عهد باستان فرمان مي دهد پسته را همچون خوراكي حياتي و انرژي بخش در دژهاي خراسان انبار كنند تا بتوانند در مقابل هجوم دشمن مقاومت كنند در حمله تاتاران نيز دژنشينان ايراني در قلعه معروف كاليون خراسان مدت طولاني در محاصره مغولان مقاومت مي كنند در حاليكه خوراك آنها تنها پسته و گوشت خشك بوده است.
كلمه لاتين Pistacia از اسم آن در زبان فارسي Piste or Peste مشتق شده است. روانشاد دكتر فانلري لفظ فارسي پسته را از مردم نواحي شمال خراسان دانسته و كلمه پسته يك واژه ايراني بسيار كهن است كه از گويش مردمان مستقر در محدوده پسته خيز ايالات خراسان در جنوب جيحون منشا گرفته است.
محمد بن جرير طبري(قرن سوم ه. ق) مبدا پيدايش پسته را همزمان با استقرار حضرت آدم(ع) در كــره زمين دانسته و نوشته است گويند ميوه هايي كه خداوند عزوجل هنگام حبوط به آدم داد سي جور بوده: ده ميوه پوستدار، ده ميوه بي پوست كه ميوه هاي پوست دار عبارتند از گردو ،بادام ، پسته ، فندق و... !!!
مسعودي جهانگرد و مورخ مسلمان نيز در سال 322(ه.ق) در مروج الذهب و معادن الجواهر پسته را ره آورد حضرت آدم از بهشت دانسته و نوشته است چون آدم از بهشت برون شد مشتي گندم و سي شاخه از درختان بهشت همراه داشت كه از ان جمله ده ميوه پوستدار بود (فندق،پسته، بادام و ...)
در تورات نيز از پسته سخن به ميان آمده و گفته شده است كه يعقوب عليه السلام هنگام اعزام فرزندانش به دربار حكمران مصر(يوسف ع) توصيه مي كند كه از محصولات سرزمين خود يعني فلسطين به عنوان ارمغان برايش ببرند در زمره اين تحف از جمله عسل، كتيرا و پسته اشاره شده است. جنگلهاي وحشي و خودروي پسته ايران در منطقه شمال شرقي ايران، ناحيه سرخس و مناطق جنوبي آن تا زودآباد تربت جام پيشينه اي باستاني دارند، تصور مي شود درخت پسته حدود 4ـ3 هزار سال قبل در ايران اهلي شده و مورد كشت و كار قرار گرفته است و پس از ايران به ساير نقاط جهان بخصوص كشورهاي اطراف درياي مديترانه منتقل گرديده است.
در بين نظراتي كه در مورد منشاء درختان پسته مطرح گرديده ، علاوه بر ايران، از افغانستان و تركستان نيز ياد شده است. اگرچه سرزمين هاي كنوني ايران، افغانستان و تركستان واحدهاي جغرافيايي با مرزهاي سياسي جداگانه مي باشند و خراسان امروز، سرزمين هاي افغانستان و تركستان را در كنار خود دارد اما بر اساس تعاريفي كه از ايالات پهناور خراسان قديم در دست است سرزمين هاي مزبور كه تصادفاً منشاء درختان پسته معرفي شده اند در قلمرو جغرافيايي سياسي اين ايالات قرار داشته اند.
طبق مدارك تاريخي از قديمي ترين نقاط پسته خيز ايران مي توان به مناطق سرخس، گرگان، قم و فردوس اشاره كرد همچنين طبق مدارك موجود از1500 سال پيش در قزوين، سمنان ، جيرفت و دامغان نيز كشت اين محصول رواج داشت. در حالي كه قدمت مناطق رفسنجان، كرمان، سيرجان، يزد، اصفهان و زرند بين100 تا 250 سال بوده و سابقه شهربابك، زاهدان، سراوان، درگز، ورامين، آباده و داراب در كشت پسته كمتر از 100 سال بوده است.
در حال حاضر استان كرمان و منطقه رفسنجان به عنوان مهمترين منطقه پسته كاري ايران و جهان محسوب مي شود. در حال حاضر بيش از 350 هزار هكتار باغات پسته بارور و غير بارور در كشور وجود دارد كه حدود 280 هزار هكتار از آن در استان كرمان قرار دارد.
دركتاب هاي عربي قديمي كلمة پسته در مقابل «فستق» عربي بكار گرفته شده است.


 
comment نظرات ()